|
| Nə üçün onlar lazımdır? | Hansı ərzaqların tərkibindədirlər?
|
| Zülallar | Orqanizmin hüceyrələri və toxumaları üçün əsas tikinti materialı (həmçinin sümük toxumasının əsası zülallar və mineral duzlardır) Qida ilə orqanizmə daxil olan zülallar aminturşulara parçalanır , hansılardan ki, müxtəlif birləşmələrindən toxuma zülalların qurulması üçün insanın bədənində istifadə olunan çoxsaylı zülallar yaranır | Ana südü, ət, qara ciyər, quş, balıq, kəsmik, qoz-fındıq və paxlalılar, kartof, makaron məmulatları |
| Yağlar və yağ turşuları | İstilik və enerjinin mənbəyi rolunu oynayır Yağ həll edilən vitaminlərin (A,D,E) həzminə kömək edirlər. Sinir sisteminin, sinir toxumalarının, beyin toxumasının quruluşunun tamdəyərli inkişafı üçün lazım olan yağ turşulardır. | Ana südü, kərə və bitki yağları, qlütensiz sıyıqlar, yarmalar, çörək, meyvələr və nişasta tərkibli tərəvəzlər |
| Karbohidratlar: Həmçinin: Dişəkərlər – şəkər, süd şəkəri (laktoza) Polişəkərlər – mürəkkəb şəkərlər (nişasta, un, ballast maddələr) | Uşağın böyüməsi və inkişafı üçün enerji verir, orqanizmdə keçən bioloji proseslərini enerji ilə təmin edir Dilin reseptorları ilə dərhal dad siqnalların alınmasına köməklik edir. Aclıq hissini təmin edir, bağırsağın işini tənzimləyir | Ana südü, uşaq həll edilən qlütensiz sıyıqlar, yarmalar, çörək, meyvələr və nişasta tərkibli tərəvəzlər |
| MİNERAL MADDƏLƏR VƏ MİKROELEMENTLƏR
|
| | Onların təminatı | Hansı ərzaqların tərkibindədir? | Defisitin nəticələri
|
| Dəmir | Eritrositlərin və vacib enzimlərin (fermentlərin) tərkibinə daxildir, orqanları və toxumaları oksigenlə təmin edir | Paxlalılar, yarmalar (qarabaşaq), ət, qara ciyər, quş, yumurta sarısı, kəsmik, ispanaq | Anemiya, immunitetin azalması; böyümənin və inkişafın ləngiməsi; solğunluq; tez yorulma |
| Yod | Qalxanvarı vəzi hormonlarının əsas komponenti | Yod ilə zəngin olan torpaqda yetişdirilən tərəvəzlər, dəniz balığı, yodlaşdırılmış xörək duzu, istiot, qoz | Mərkəzi sinir sistemin inkişafının pozulması; artma proseslərin ləngiməsi; qalxanvarı vəzinin (zob) böyüməsi; uşağın öyrənməyə qabiliyyətin azalması; immunitetin zəifləməsi |
| Ftor | Sümük və dişlərin formalaşması prosesində iştirak edir, karbohidrat və piy mübadiləsinə təsir göstərir | Ftor ilə zənginləşmiş içməli su, mineral su | Kariyesin inkişafı; sümüklərin hiper artımı |
| Sink | Bütün növ mübadilə proseslərinə təsir edir, artım yaraların sağalması proseslərinə köməklik edir | Ət, dəniz məhsulları, yarmalar, çərəz | Artım proseslərin ləngiməsi, dəridə səpgi, yaraların sağalmasının ləngiməsi |
| Mis | Cavan eritrositlərin yaranma prosesində iştirak edir, maddələr mübadiləsinə təsir edir, orqanizmin müqavimətini gücləndirir | Qara ciyər, toyuq yumurtasının sarısı, çərəz, lobya, noxud, quru meyvələr | Anemiya; solğunluq; qanaxmaya meylilik |
| Kalsium | Sümük toxumasının yaranmasına, dişlərin və skeletin formalaşmasına cavab verir, qanın laxtalanması prosesində iştirak edir | Süd və süd məhsulları, pendir, balıq (qızılbalıq, sardina, siyənək), yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər | Sümüklərin kövrəkliyi və yumşalması; dişlərin formalaşması; qıc olma |
| Kalium | Əzələ sıxılması prosesində iştirak edir, yeni zülal strukturların təşkil edilməsi, ürək əzələsinin və bağırsağın fəaliyyətini tənzimləyir | Ət, balıq, süd quru meyvələr, banan, ərik, çərəz | Əzəllərin zəifliyi; ürək və tənəffüs funksiyaların pozulması |
| Natrium | Su-duz mübadiləsini saxlayır, aminturşular və karbohidratlarla toxuma və orqanlar hüceyrələrinə aparılmasına təsir göstərir | Hazır yeməklər, xörək duzu, çörək pendir, mineral su | Süstlük; iştahanın pozulması; narahatçılıq |
| Xlor | Su-duz mübadiləsinin tənzimlənməsində iştirak edir və mədədə xlorid turşusunun yaranması | Hazır yeməklər, xörək duzu, mineral su | Süstlük; narahatçılıq; iştahanın pozulması; qıc olma |
| | | | |
| | Orqanizmə təsir | Onun mənbəyi hansı ərzaqlardadır? | Defisitin nəticələri
|
| Vitamin A | Yeni hüceyrələrin böyüməsi, sümük və dişlərin formalaşması, görmə orqanların normal inkişaf üçün lazımdır; dəri örtüklərində, selikli qişalarda və sinir sisteminin hüceyrələrində mübadilə proseslərini tənzimləyir | Ana südü, qara ciyər. Yaşıl və portağal rəncli tərəvəzlər (ispanaq, yer kökü, manqo), paxlalılar, ərik, alma, itburnu | Görmə itiliyinin azalması; dəri və selikli qişa örtükləri zədələnməsi |
| B qrupunun vitaminləri | Sinir sistemin fəaliyyətinin tənzimləyir, dərk etmə aktivliyini və beyin funksiyasını optimallaşdırır, enerji səviyyəsinə, artırma, normal iştaha, öyrənməyə qabiliyyət səviyyəsinə müsbət təsir göstərir | Ət, qara ciyər, yumurta sarısı, yarmalar (düyü, yulaf), yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, paxlalılar, çərəz, maya | Artım prosesin ləngiməsi; anemiya |
| Vitamin C | Zülalın yaranmasına, sümük və dişlərin formalaşmasına təsir göstərir; orqanizmin müdafiəsi, infeksiya yaradıcılarına davamlılığı artırır, müxtəlif allergenlərin təsir effektlərini azaldır | Sitrus, kivi, qırmızı bibər, kələm, kolrabi, yaşıl tərəvəzlər, brüssel kələmi, itburnu | İmmunitetin azalması; qanaxma; sinqa |
| Vitamin D | Fosfor-kalsium mübadiləsini tənzimləyir, sümük toxumasının qurulmasına köməklik edir | Orqanizmdə gün şüalarından yaranır. Yumurtanın, balığın tərkibindədir. Çatışmamazdıqda balıq yağını vermək olar. | Raxit |
| Vitamin E | Karbohidrat mübadiləsini tənzimləyir, hormonların yaranmasını stimullaşdırır | Bitki yağları, taxıl | |
| Vitamin K | Qan laxtalanması prosesini tənzimləyir | İspanaq, pomidor, yumurta sarısı, qara ciyər | |
