Nəyi, necə və harada oxumalı
Kitab oxumaq uşağın həyatının ayrılmaz hissəsidir. Oxumağın faydasından sonsuza qədər danışmaq olar. Yalnız onu qeyd edək ki, kitablar fantaziyanı inkişaf etdirir, ətraf aləmlə tanış edir, nitqin düzgün qrammatik quruluşunun formalaşmasına yardım edir. Qəhrəmanların hərəkətləri barədə düşüncə əxlaqi dəyərləri anlamağa gətirib çıxarır. Artıq həyatın ikinci-üçüncü ilində kitab oxumağa və şəkillərə baxmağa vaxt ayırmaq lazımdır.
Üçüncü ildə kitab körpənin ən sevimli predmetlərindən birinə çevrilir. O, təcrübi cəhətdən onları əzbər yadda saxlayaraq şəkilləri gözdən keçirə, kiçik şerlərə və nağıllara qulas asa bilir. Kitablar böyük ölçülü, keyfiyyətli, gözəl illustrasiyalı olsa çox yaxşıdır. Qalın üz qabığı və davamlı (məsələn kartonlu) səhifəcikləri olsa daha yaxşı olar, çünki kiçicik əllər hələ səliqəliyin fərqinə vara bilmir və bu səbəbdən kitab asanlıqla cırıla bilər.
Tanışlıq mərhələsində kitabı uşağa cazibəli surətdə təqdim etmək vacibdir. Əgər o, indi oxumaya qulaq asmağı xoşlayarsa, sonralar özü də oxumağı sevəcək. Hər gün mütaliə etmək çox vacibdir. Erkən yaşlarda tez-tez təkrarlanan əhvalatlarla dolu nağılları (“Turp”, “Terem”, “Zayuşkina komacığı”, “Pişik, xoruz və tülkü”) oxumaq çox vacibdir. Bu yaşda uşaqlar çox vaxt eyni nağılı bir neçə dəfə təkrar oxumağı xahiş edirlər. Bununla belə onlar bütün təfərrüatları son dərəcə dəqiqliklə xatırlasalar da velideynlərə mətndən bir addım belə kənara çıxmağa imkan vermirlər. Bu körpənin psixoloji inkişafının təbii xüsusiyyətidir. Təkrarlama uşağa məzmunu daha yaxşı anlamağa, leksikanı və nitq quruluşunu yadda saxlamağa yardım edir. Uşaq üçün K.İ. Çukovskinin nağılları, B. Zaxoderin, A. Bartonun, S. Marşakanın şerləri yaxşıdır. Bəzi körpələr rus klassiklərinin təbiət haqqındakı şerlərini xoşlayırlar. Bu şerlər ahəngdardır, diqqəti sözlərin səslənməsinə və tələffüsünə cəlb edir. Üçüncü-dördüncü ilə körpələr qafiyənin (səlist-rabitəsiz) nə olduğunu dərk edir və hətta sözlərə qafiə də seçə bilir.
Uşaqlar üçün Kozlovun Kirpi və Ayıcıq haqda nağılları, Suteyevin yaradıcılığı, rus xalq nağılları (həm heyvanlar barədə, həm də sehirli nağıllar), Ş. Perronun nağılları və Andersenin bəzi nağılları maraqlı olacaq. L. N. Tolstoyun nağılları çox ibrətvericidir. Bəzi körpələr uşaq ensklopediyalarından götürülmüş ətraf aləmdə olan hadisələr – elektrik, şəlalələr, heyvanlar barədə sadə nağılları oxumağı xoşlayırlar.
Oxunmuş nağıllara illüstrasiya nitqin inkişafı üçün ən gözəl materialdır. Körpəni – orada kimin şəkli çəkilib, baş qəhrəmanın yanındakı nədir – kimi sorğu-suala tutmaq, onun diqqətini təfərrüatlara yönəltmək çox faydalıdır.
Hazırda körpələrə münasib çoxlu sayda kitablar seçmək olar. Siz zəruri və maraqlı hesab etdiyiniz, uşağınızın diqqətini çəkəcək şeyləri oxuya bilərsiniz. Əsas odur ki, hər gün oxumağı cansıxıcı məşğuliyyət hesab etməyəsiniz, əksinə bunu sevəsiniz. Bu yaxın ünsiyyəti həm siz, həm də o uzun müddət xatırlayacaqsınız.
Gecə qorxulu nağıllar oxumayın. Əgər hansısa kitabların qəhrəmanları uşaqda qorxu yaradırsa və o, ardını oxumamağı sizdən xahiş edirsə onun istədiyi kimi edin. Onu qorxaq adlandırmayın. Siz bununla şücaət tərbiyə etməyəcəksiniz, əksinə onun oxumağa olan sevgisini uzun müddətə, bəlkə də əbədi öldürəcəksiniz. Oxuyun, qoy bu məşğuliyyət Sizə fayda və zövq versin.
|
